چگونه کنترل مهارت خشم را به کودکم بیاموزم؟

خشم از شش‌ماهگی به بعد کم‌کم در کودک بروز و ظهور می‌یابد

یکی از مهم‌ترین چالش‌های والدین و بزرگ‌سالان چه در تربیت و چه ارتباط با کودکان چگونگی کنترل خشم است. از آنجایی‌ که واکنش‌های هیجانی خیلی زودتر از بخش‌های منطقی ذهن فعال می‌شوند و به تکامل می‌رسند، کودکان در مواجهه باموقعیت‌های هیجانی، بیشتر تکانشی عمل می‌کنند.

کنترل خشم

البته یادگیری مشاهده‌ای و شیوه‌ای که بزرگ‌سالان و اطرافیان در مواجهه با این موقعیت‌ها از خود نشان می‌دهند، در عملکرد کودک مؤثر است. اما در یک تربیت فعال و مداخله‌ی بهنگام می‌توانید این مهارت را ازسن دوسالگی به بعد به‌تدریج و با زبان کودکانه با بچه‌ها تمرین کنید.
از سه‌سالگی به بعد کودک از درک بیشتری برخوردار شده و حالا می‌توانید یک گفتگوی دوطرفه با او داشته باشید. برای این منظور ابتدا درباره‌ی انواع احساسات با کودک صحبت می‌کنیم.
این کار را می‌توانید با گروه‌های چندنفره در خانواده یا حتی کلاس انجام دهید. بعد با کمک شما یا به‌ تنهایی تصاویری را از روزنامه یا مجلات بریده و سپس روی میز یا زمین بچینید و درباره‌ی احساس هرکدام صحبت کنید.
برای بچه‌های کوچک‌تر می‌توانید از زبان ساده‌تری استفاده کنید. اگر کودک بداند که چه توانایی‌هایی دارد به‌ تدریج یاد می‌گیرد که موقع خشم از این توانایی استفاده کند و کنترل بیشتری روی خودش داشته باشد

کودک در مورد تصویر چه می‌گوید؟

در مورد شخصیت هر تصویر از کودک بپرسید که چه احساسی دارد، چه اتفاقی ممکن است برایش پیش‌آمده باشد؟ چه چیزی می‌خواهد بگوید؟ چه نیازی دارد؟ بگذارید در این مورد حدس بزند و خیال‌پردازی کند، هر چه این جریان مفرح‌تر باشد برای کودک لذت‌بخش‌تر است و جریان یادگیری بیشتر تسهیل می‌شود.
برای جذابیت بیشتر می‌توانید از چندضلعی یا مکعب (با توجه به سن بچه‌ها) استفاده کنید، روی هر وجه عکس یا نقاشی‌های خود کودک را بچسبانید، بعد آن را بچرخانید و هربار روی یک وجه احساسی که نمایش می‌دهد، بحث کنید.

بعد از بحث و بررسی شناختی روی انواع احساسات، حالا روی خشم متمرکز شوید. نحوه‌ی بیان، راهکارها و پیامدهایش را با کودک بررسی کنید.

شیوه‌های پیشنهادی جایگزین را هم بررسی و تمرین کنید. برای این کار می‌توانید از تجربه‌های خودتان، خاطرات بچه‌ها یا حتی داستان‌هایی که درباره‌ی عکس‌های روزنامه ساخته‌اند یا کتاب قصه استفاده کنید.

برای تمرین هر بار موقعیتی را پیشنهاد بدهید و بعد آن را درقالب سه رنگ و از طریق شبیه‌سازی با چراغ‌راهنما نمایش بدهید و بازی کنید.

رنگ قرمز

ایست، اول آرام شو و فکر کن (نفس عمیق و شمارش معکوس؛ مثلاً از پنج به یک بشمار)

رنگ زرد
-مشکل، احساس خودت و نیازی را که داری بیان کن.

-خواسته‌ی توچیست؟
-چه راه‌حل‌هایی برای آن پیشنهاد می‌کنی؟
-چه پیامدهایی دارد؟
-انتخاب نهایی تو که بیشترین فایده و کمترین ضرر را داشته باشد، کدام است؟

رنگ سبز
حالا اجرا و تمرین کن (راهکار مطلوب را چندین بار تمرین می‌کنیم.)

در ادامه‌ی بحث شناختی تصویر ساده‌ای از مغز انسان را روی تابلو یا کاغذ نقاشی کنید یا از کودک بخواهید این تصویر رابکشد و نشان بدهد که در مغز چه قسمت‌هایی وجود دارد و چه‌کاری انجام می‌دهند. سپس آن را با مغز مثلاً یک اردک، بز یا ماهی که روی کاغذ کشیده‌اند، مقایسه کنند.

این مقایسه به کودک تفاوت توانمندی انسان را با موجودات دیگر نشان می‌دهد. در ادامه توضیح بدهید که مغز انسان و برخی موجودات پیشرفته‌تر دارای یک قشر روی مخ هست. این بخش کمک می‌کند انسان هم مانندسایر موجودات احساسات را درک کند و واکنش احساسی داشته باشد، با این تفاوت که بتواند آگاهانه و سنجیده‌تر رفتار کند. درباره‌ی این ویژگی مغز انسان و امکانات وکاربردهایش بحث کنید.

برای بچه‌های کوچک‌تر می‌توانید اززبان ساده‌تری استفاده کنید. اگر کودک بداند که چه توانایی‌هایی دارد به‌تدریج یاد می‌گیرد که موقع خشم از این توانایی استفاده کند و کنترل بیشتری روی خودش داشته باشد.

همچنان که تمرین شیوه‌های ابراز آزادانه‌ی خشمش به شیوه‌ای مطلوب و بدون آسیب زدن به دیگران به او کمک می‌کند از آسیب‌های تکانشی رفتار کردن به دور باشد و سلامت روانی بیشتری داشته باشد.

یادمان باشد ما نیز ممکن است به این یادگیری‌ها و تمرین کردنش در کنار کودکمان نیاز داشته باشیم، پس فرصت خوبی است که باهم تمرین کنیم.

تگ ها:

نظر دهید

لطفا موارد خواسته شده را وارد کنید